Κώμη
Η Κώμη από τα Μοναστήρια
Πολλοί δρόμοι, αλλά δεν οδηγούν όλοι εδώ!
Για τους επισκέπτες η Κώμη παραμένει εντελώς άγνωστη. Και για τους ντόπιους όμως, στην σημερινή εποχή δεν είναι και πολύ διαφορετικά τα πράγματα: Το άλλοτε διοικητικό κέντρο της περιοχής των Κάτω Μερών, η έδρα του πρώην Δήμου Περαίας, είναι σήμερα «ξένος» τόπος. Κεντρίζει μόνο το αριστερό μάτι στην κατηφόρα προς την Κολυμπήθρα.
Η αγροτική ζωή που ήταν πάντα η κύρια ασχολία του τόπου αυτού. Αγκινάρες σήμερα, αγγούρια και φασόλια «λιβιά» παλαιότερα. Βιαστικά, να συλλεχθούν και να φορτωθούν στο γάιδαρο για να προλάβουν το καΐκι τότε, το φορτηγό σήμερα. Κόποι και ιδρώτας στοιβαγμένοι σε κοφίνια. Τι περισσότερο να ειπωθεί για τον τόπο που αποτέλεσε για χρόνια την κύρια πηγή τροφοδοσίας του νησιού. Στα βλέμματα των ηλικιωμένων ανταμώνει η περηφάνια της καταγωγής τους και η αγωνία για ένα τόπο που ερημώνει.
Δεν είναι υπερβολή να γραφτεί ότι οι ντόπιοι βλέπουν την γη τους, το λίγο ευλογημένο χώμα των Κυκλάδων, να χάνει την αξία του μέρα με την μέρα. Η ευμάρεια άλλων εποχών που η αξία της γης ήταν ευθέως ανάλογη της γονιμότητάς της, χάθηκε μέσα σε λίγα χρόνια. Οι καλαμιές στέκουν όμως ακόμη εκεί. Χωρίζουν τις περιουσίες και συνάμα «πολεμούν» ακούραστες τον άνεμο περιμένοντας τον κόσμο να επιστρέψει στην αγροτική ζωή.
Δεν είναι σίγουρα τυχαίο ότι ο τόπος αυτός κατοικείται από την αρχαιότητα: «ως ορίζει η οδός, η εκ Κώμης άγουσα επί τον πύργον» αναφέρεται σε επιγραφή του β’ μισού του 4ου αιώνα π.Χ. Σε άλλες πηγές κάποιος μπορεί να διαβάσει για πρωτοχριστιανικές κοινότητες στην περιοχή και ενδείξεις για ύπαρξη ναού στα σημερινά Ρέντια. Ο λόγος που επιλέχθηκαν αυτά τα μέρη, προφανής: Εύφορα, νερό σε μικρό βάθος, εύκολα στο όργωμα.
Χρόνια μετά, μπορεί ο τόπος να άλλαξε, ο ανθρώπινος κόπος όμως άφησε παντού τριγύρω τα ίχνη του. Τεχνικές και μέθοδοι που χρησιμοποιούνται στην παρασκευή προϊόντων ακόμη και σήμερα φαντάζουν απαρχαιωμένες, αλλά προσδίδουν σ’ αυτά την αυθεντικότητα.
Αν γυρίσουμε την ιστορία χρόνια πίσω, πριν την εποχή των κοινοτήτων που υποτίθεται αποτελούσαν την ρηξικέλευθη διοικητική μεταρρύθμιση, η Τήνος χωρίζονταν και πάλι σε δήμους. Ένας από αυτούς που περιλάμβανε τα Κάτω Μέρη, ήταν ο Δήμος Περαίας, του οποίου διοικητικό κέντρο ήταν η Κώμη. Πριν αρχίσει η μαζική εγκατάλειψη της επαρχίας στην Κώμη έδρευε και η τοπική χωροφυλακή. Το ιατρείο θεωρητικά πάντα εξακολουθεί να εδρεύει εδώ. Το δημοτικό σχολείο λειτουργούσε μέχρι το 2000. Ακόμη ένας αγροτικός συνεταιρισμός και μάλιστα από τους πιο δραστήριους έδρευε σ’ αυτόν τον τόπο.
Ένα χωριό – δυο ξεχωριστές «γειτονιές». Αρκετοί αναρωτιούνται για τον διαχωρισμό σε Μέσα Κώμη και Κάτω Κώμη. Στην πραγματικότητα, το κάθε κομμάτι λειτουργούσε σαν αυτόνομο. Ήταν το μοναδικό καθολικό χωριό με δύο ενορίες(!). Και στην καθημερινότητά τους οι κάτοικοι δραστηριοποιούνταν σε διαφορετικές γειτονιές: Διαφορετικές πηγές για νερό, ξεχωριστά πλυσταριά που ακόμη και σήμερα στέκουν να ομορφαίνουν το χωριό. Το σχολείο στην μέση, μικρή διαφορά με τα άλλα χωριά που στην πλειοψηφία τους έχουν τα σχολεία χτισμένα στις άκρες τους.
Παρεξηγημένος τόπος από τους τουριστικούς οδηγούς. Λίγα αναφέρονται για το καταπληκτικό και πρόσφατα συντηρημένο όργανο, μοναδικό πλέον στο είδος του στο νησί στην εκκλησία του Αγ. Ιωάννη. Τρεις μαρμάρινες κολώνες χαραγμένες με αρχαία ελληνικά από τους κλασικούς και ελληνορωμαϊκούς χρόνους. Μια καταπληκτική εικόνα της σκηνής του αποκεφαλισμού του αγίου Ιωάννη στο κεντρικό βήμα της εκκλησίας είναι μερικά από αυτά που όσοι ζουν στην καθημερινότητά τους δεν προσέχουν ιδιαίτερα, αλλά θα παραξενεύσουν τον επισκέπτη. Η εκκλησία του Αγίου Γιάννη, μια από τις μεγαλύτερες του νησιού, που οι ιστορίες που έφτασαν σε μας απ’ τους παλιούς λένε πως στους πλατιούς του τοίχους περπατούσαν ακόμη και τα γαϊδουράκια που μετέφεραν την πέτρα.
Όσοι τυχεροί ζουν εδώ, μαζεύουν λεμόνια ή αγκινάρες, ασπρίζουν τους δρόμους, μυρίζουν την στροφλιά τα απογευματάκια του Σεπτέμβρη. Άλλοτε ακόμη πιο γεμάτες: δέρμα επεξεργασμένο από το σαμαράδικο του κυρ Γιώργη του Κουτάκια, από το τσαγκαράδικο του Ζάννε του Καστορίνη, αγρέλια που καίγονται στους φούρνους, από το ρακεζιό του μπάρμπα Αχιλλέα, τυράκια κρεμασμένα, λούζες. Ακόμη κόκκινες ταράτσες από τομάτες που απολαμβάνουν τον ήλιο, πράσινο και ξερό που εναλλάσσονται, μα πιο πολύ ξερό και «πάλη» για ακόμη πιο πολύ πράσινο.
Αρχιτεκτονικά, η Κώμη, διατηρεί το Κυκλαδίτικο ύφος σε μεγάλα της κομμάτια, έχει υποστεί αλλοίωση όμως σε άλλα, λόγω κυρίως της οικονομικής ευμάρειας (συγκρίνοντας με την υπόλοιπη Τήνο) που ακολούθησε τον πόλεμο. Ακόμη και σε πολλά από τα παλιά σπίτια υπάρχουν σχέδια και λεπτομέρειες που δεν συναντώνται αλλού. Έχοντας στην κατοχή τους το μεγαλύτερο μέρος του εύφορου λιβαδιού, οι κάτοικοι είχαν την δυνατότητα να κτίσουν σε πολλές περιπτώσει αρχοντικά, κάποια από τα οποία στέκουν ακόμη περήφανα. Οι παλιοί έλεγαν πως στην Κώμη οι αυλές ήταν γεμάτες λουλούδια! Διασχίζοντας την μεγαλύτερη καμάρα του νησιού: Πολύ λίγοι ξέρουν πως ίσως η μεγαλύτερη καμάρα του νησιού, πετρόχτιστη βρίσκεται κάτω από την πλατεία του χωριού. Στα μονοπάτια γύρω από το χωριό, περιβόλια γεμάτα δέντρα με φρούτα, οι ανεμόμυλοι του Κανάρα, αλώνια, οι περιστεριώνες στο Βλαχάδο.
Μοναδικές στιγμές: Οι βραδιές του χειμώνα χωρίς ηλεκτρικό με εκείνα τα λουξάκια, εκείνα που θα βρεις σε κάθε σπίτι, εκείνα που κάνουν ανθρώπους, πιο ανθρώπους, όταν μαζεύονταν γύρω από το φως του για να κουβεντιάσουν, να κεντήσουν και τόσα «να» τις νύχτες που η ΔΕΗ «έκανε αυτή την χάρη». Κι αυτές οι νύχτες τύχαινε να ήταν οι πιο μαγικές απ’ όλες. Η φεγγαράδα που καθρέπτιζε στα ασβεστωμένα σπίτια στα άσπρα χαλίκια του σχεδόν πάντα ξερού «Μικρού» ποταμού. Κι αν πάλι το φεγγάρι δεν μας έκανε την χάρη, τότε ήταν τ’ αστέρια που χώριζαν τον ουρανό απ’ τη γη. Τέλειες στιγμές, αρκεί βέβαια να κρατούσαν για λίγο…
Αυτή είναι η Κώμη με λίγα λόγια. Δεν χρειάζονται περισσότερα άλλωστε για όσους κατάγονται από εδώ. Ο κάθε τόπος είναι όμορφος για όσους τον περπάτησαν και μοναδικός για αυτούς που τον έζησαν. Οι φωτογραφίες δεν έχουν άλλο σκοπό παρά να σκάβουν στο νου για αναμνήσεις και συναισθήματα και να τα προβάλλουν στους τοίχους του χωριού. Στους τοίχους αυτούς που έχτισαν οι παππούδες μας. Στους τοίχους αυτούς που άσπρισαν οι πατεράδες μας. Στους τοίχους αυτούς που παίξαμε κρυφτό.
Κάντε κλικ εδώ για να δείτε περισσότερες φωτογραφίες από την Κώμη.
Για τους επισκέπτες η Κώμη παραμένει εντελώς άγνωστη. Και για τους ντόπιους όμως, στην σημερινή εποχή δεν είναι και πολύ διαφορετικά τα πράγματα: Το άλλοτε διοικητικό κέντρο της περιοχής των Κάτω Μερών, η έδρα του πρώην Δήμου Περαίας, είναι σήμερα «ξένος» τόπος. Κεντρίζει μόνο το αριστερό μάτι στην κατηφόρα προς την Κολυμπήθρα.
Η αγροτική ζωή που ήταν πάντα η κύρια ασχολία του τόπου αυτού. Αγκινάρες σήμερα, αγγούρια και φασόλια «λιβιά» παλαιότερα. Βιαστικά, να συλλεχθούν και να φορτωθούν στο γάιδαρο για να προλάβουν το καΐκι τότε, το φορτηγό σήμερα. Κόποι και ιδρώτας στοιβαγμένοι σε κοφίνια. Τι περισσότερο να ειπωθεί για τον τόπο που αποτέλεσε για χρόνια την κύρια πηγή τροφοδοσίας του νησιού. Στα βλέμματα των ηλικιωμένων ανταμώνει η περηφάνια της καταγωγής τους και η αγωνία για ένα τόπο που ερημώνει.
Δεν είναι υπερβολή να γραφτεί ότι οι ντόπιοι βλέπουν την γη τους, το λίγο ευλογημένο χώμα των Κυκλάδων, να χάνει την αξία του μέρα με την μέρα. Η ευμάρεια άλλων εποχών που η αξία της γης ήταν ευθέως ανάλογη της γονιμότητάς της, χάθηκε μέσα σε λίγα χρόνια. Οι καλαμιές στέκουν όμως ακόμη εκεί. Χωρίζουν τις περιουσίες και συνάμα «πολεμούν» ακούραστες τον άνεμο περιμένοντας τον κόσμο να επιστρέψει στην αγροτική ζωή.
Δεν είναι σίγουρα τυχαίο ότι ο τόπος αυτός κατοικείται από την αρχαιότητα: «ως ορίζει η οδός, η εκ Κώμης άγουσα επί τον πύργον» αναφέρεται σε επιγραφή του β’ μισού του 4ου αιώνα π.Χ. Σε άλλες πηγές κάποιος μπορεί να διαβάσει για πρωτοχριστιανικές κοινότητες στην περιοχή και ενδείξεις για ύπαρξη ναού στα σημερινά Ρέντια. Ο λόγος που επιλέχθηκαν αυτά τα μέρη, προφανής: Εύφορα, νερό σε μικρό βάθος, εύκολα στο όργωμα.
Χρόνια μετά, μπορεί ο τόπος να άλλαξε, ο ανθρώπινος κόπος όμως άφησε παντού τριγύρω τα ίχνη του. Τεχνικές και μέθοδοι που χρησιμοποιούνται στην παρασκευή προϊόντων ακόμη και σήμερα φαντάζουν απαρχαιωμένες, αλλά προσδίδουν σ’ αυτά την αυθεντικότητα.
Αν γυρίσουμε την ιστορία χρόνια πίσω, πριν την εποχή των κοινοτήτων που υποτίθεται αποτελούσαν την ρηξικέλευθη διοικητική μεταρρύθμιση, η Τήνος χωρίζονταν και πάλι σε δήμους. Ένας από αυτούς που περιλάμβανε τα Κάτω Μέρη, ήταν ο Δήμος Περαίας, του οποίου διοικητικό κέντρο ήταν η Κώμη. Πριν αρχίσει η μαζική εγκατάλειψη της επαρχίας στην Κώμη έδρευε και η τοπική χωροφυλακή. Το ιατρείο θεωρητικά πάντα εξακολουθεί να εδρεύει εδώ. Το δημοτικό σχολείο λειτουργούσε μέχρι το 2000. Ακόμη ένας αγροτικός συνεταιρισμός και μάλιστα από τους πιο δραστήριους έδρευε σ’ αυτόν τον τόπο.
Ένα χωριό – δυο ξεχωριστές «γειτονιές». Αρκετοί αναρωτιούνται για τον διαχωρισμό σε Μέσα Κώμη και Κάτω Κώμη. Στην πραγματικότητα, το κάθε κομμάτι λειτουργούσε σαν αυτόνομο. Ήταν το μοναδικό καθολικό χωριό με δύο ενορίες(!). Και στην καθημερινότητά τους οι κάτοικοι δραστηριοποιούνταν σε διαφορετικές γειτονιές: Διαφορετικές πηγές για νερό, ξεχωριστά πλυσταριά που ακόμη και σήμερα στέκουν να ομορφαίνουν το χωριό. Το σχολείο στην μέση, μικρή διαφορά με τα άλλα χωριά που στην πλειοψηφία τους έχουν τα σχολεία χτισμένα στις άκρες τους.
Παρεξηγημένος τόπος από τους τουριστικούς οδηγούς. Λίγα αναφέρονται για το καταπληκτικό και πρόσφατα συντηρημένο όργανο, μοναδικό πλέον στο είδος του στο νησί στην εκκλησία του Αγ. Ιωάννη. Τρεις μαρμάρινες κολώνες χαραγμένες με αρχαία ελληνικά από τους κλασικούς και ελληνορωμαϊκούς χρόνους. Μια καταπληκτική εικόνα της σκηνής του αποκεφαλισμού του αγίου Ιωάννη στο κεντρικό βήμα της εκκλησίας είναι μερικά από αυτά που όσοι ζουν στην καθημερινότητά τους δεν προσέχουν ιδιαίτερα, αλλά θα παραξενεύσουν τον επισκέπτη. Η εκκλησία του Αγίου Γιάννη, μια από τις μεγαλύτερες του νησιού, που οι ιστορίες που έφτασαν σε μας απ’ τους παλιούς λένε πως στους πλατιούς του τοίχους περπατούσαν ακόμη και τα γαϊδουράκια που μετέφεραν την πέτρα.
Όσοι τυχεροί ζουν εδώ, μαζεύουν λεμόνια ή αγκινάρες, ασπρίζουν τους δρόμους, μυρίζουν την στροφλιά τα απογευματάκια του Σεπτέμβρη. Άλλοτε ακόμη πιο γεμάτες: δέρμα επεξεργασμένο από το σαμαράδικο του κυρ Γιώργη του Κουτάκια, από το τσαγκαράδικο του Ζάννε του Καστορίνη, αγρέλια που καίγονται στους φούρνους, από το ρακεζιό του μπάρμπα Αχιλλέα, τυράκια κρεμασμένα, λούζες. Ακόμη κόκκινες ταράτσες από τομάτες που απολαμβάνουν τον ήλιο, πράσινο και ξερό που εναλλάσσονται, μα πιο πολύ ξερό και «πάλη» για ακόμη πιο πολύ πράσινο.
Αρχιτεκτονικά, η Κώμη, διατηρεί το Κυκλαδίτικο ύφος σε μεγάλα της κομμάτια, έχει υποστεί αλλοίωση όμως σε άλλα, λόγω κυρίως της οικονομικής ευμάρειας (συγκρίνοντας με την υπόλοιπη Τήνο) που ακολούθησε τον πόλεμο. Ακόμη και σε πολλά από τα παλιά σπίτια υπάρχουν σχέδια και λεπτομέρειες που δεν συναντώνται αλλού. Έχοντας στην κατοχή τους το μεγαλύτερο μέρος του εύφορου λιβαδιού, οι κάτοικοι είχαν την δυνατότητα να κτίσουν σε πολλές περιπτώσει αρχοντικά, κάποια από τα οποία στέκουν ακόμη περήφανα. Οι παλιοί έλεγαν πως στην Κώμη οι αυλές ήταν γεμάτες λουλούδια! Διασχίζοντας την μεγαλύτερη καμάρα του νησιού: Πολύ λίγοι ξέρουν πως ίσως η μεγαλύτερη καμάρα του νησιού, πετρόχτιστη βρίσκεται κάτω από την πλατεία του χωριού. Στα μονοπάτια γύρω από το χωριό, περιβόλια γεμάτα δέντρα με φρούτα, οι ανεμόμυλοι του Κανάρα, αλώνια, οι περιστεριώνες στο Βλαχάδο.
Μοναδικές στιγμές: Οι βραδιές του χειμώνα χωρίς ηλεκτρικό με εκείνα τα λουξάκια, εκείνα που θα βρεις σε κάθε σπίτι, εκείνα που κάνουν ανθρώπους, πιο ανθρώπους, όταν μαζεύονταν γύρω από το φως του για να κουβεντιάσουν, να κεντήσουν και τόσα «να» τις νύχτες που η ΔΕΗ «έκανε αυτή την χάρη». Κι αυτές οι νύχτες τύχαινε να ήταν οι πιο μαγικές απ’ όλες. Η φεγγαράδα που καθρέπτιζε στα ασβεστωμένα σπίτια στα άσπρα χαλίκια του σχεδόν πάντα ξερού «Μικρού» ποταμού. Κι αν πάλι το φεγγάρι δεν μας έκανε την χάρη, τότε ήταν τ’ αστέρια που χώριζαν τον ουρανό απ’ τη γη. Τέλειες στιγμές, αρκεί βέβαια να κρατούσαν για λίγο…
Αυτή είναι η Κώμη με λίγα λόγια. Δεν χρειάζονται περισσότερα άλλωστε για όσους κατάγονται από εδώ. Ο κάθε τόπος είναι όμορφος για όσους τον περπάτησαν και μοναδικός για αυτούς που τον έζησαν. Οι φωτογραφίες δεν έχουν άλλο σκοπό παρά να σκάβουν στο νου για αναμνήσεις και συναισθήματα και να τα προβάλλουν στους τοίχους του χωριού. Στους τοίχους αυτούς που έχτισαν οι παππούδες μας. Στους τοίχους αυτούς που άσπρισαν οι πατεράδες μας. Στους τοίχους αυτούς που παίξαμε κρυφτό.
Κάντε κλικ εδώ για να δείτε περισσότερες φωτογραφίες από την Κώμη.
Περάστρα
Περάστρα από τον αμαξωτό
Το χωριό με τη χαρακτηριστική λαγκαδιά που το διασχίζει, τα πέτρινα γεφύρια και τους περισσότερους νερόμυλους από τα υπόλοιπα χωριά.Φημισμένος τόπος για τα περιβόλια του και τους κατάμεστους από λουλούδια κήπους. Τα γεφυράκια του ήταν τόπος συνάντησης για τα ερωτευμένα νεαρά ζευγάρια περασμένων εποχών και οι ποιο παλιοί θυμούνται τα ανεπανάληπτα γλέντια που γίνονταν στους δύο καφενέδες του χωριού. Η Περάστρα ήταν ένα χωριό με πολύ ζωντάνια τα περασμένα χρόνια καθώς από εκεί πέρναγε ο δρόμος που ένωνε τα κάτω μέρη με τα Λουτρά και τη Χώρα, από αυτό πήρε και την ονομασία «Περάστρα».Οι κάτοικοι ασχολούταν κυρίως με τη γη και τους μύλους αλλά υπήρξαν και αξιόλογοι τεχνίτες στη πέτρα το ξύλο και τις κατασκευές που ήταν αναγκαίες στη ζωή εκείνης της εποχής.Σήμερα λίγα σπίτια κατοικούνται από μόνιμους κάτοικους.
Η Εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο αλλά με πρωτοβουλία του Συλλόγου γιορτάζει και την Ανάσταση τη δευτέρα του Πάσχα, όπου μαζεύεται πολύς κόσμος.Τον δεκαπενταύγουστο γιορτάζει το παρεκκλήσι της Παναγίτσας.
Κάθε χρόνο αρχές Οκτώβρη οι κάτοικοι μαζεύονται για να βγάλουν τα ρακιά στο κεντρικό δρόμο του χωριού διοργανώνοντας με αυτή την ευκαιρία μια μικρή γιορτή για όσους παρευρεθούν, με πολλούς μεζέδες και άφθονο ρακί.Η Περάστρα όπως και όλα τα χωριά έχει τη δική της αξιόλογη ιστορία και πορεία μέσα στο χρόνο. Ίσως όμως είναι δύσκολο να μάθουμε αρκετά πράγματα για το παρελθόν της, καθότι σχεδόν όλοι οι ηλικιωμένοι που θα είχαν πολλά να μας διηγηθούν, έχουν φύγει από τη Ζωή. Τα τελευταία χρόνια τα περισσότερα σπίτια έχουν επισκευαστεί ενώ ο Σύλλογος σε συνεργασία με το Δήμο Εξωμβούργου καταβάλουν σημαντική προσπάθεια για την επισκευή του παλαιού Ελαιοτριβείου του Χωριού, σήμα κατατεθέν πλάι στο πέτρινο γεφύρι.
Κάντε κλικ εδώ για να δείτε περισσότερες φωτογραφίες από την Περάστρα.
Η Εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο αλλά με πρωτοβουλία του Συλλόγου γιορτάζει και την Ανάσταση τη δευτέρα του Πάσχα, όπου μαζεύεται πολύς κόσμος.Τον δεκαπενταύγουστο γιορτάζει το παρεκκλήσι της Παναγίτσας.
Κάθε χρόνο αρχές Οκτώβρη οι κάτοικοι μαζεύονται για να βγάλουν τα ρακιά στο κεντρικό δρόμο του χωριού διοργανώνοντας με αυτή την ευκαιρία μια μικρή γιορτή για όσους παρευρεθούν, με πολλούς μεζέδες και άφθονο ρακί.Η Περάστρα όπως και όλα τα χωριά έχει τη δική της αξιόλογη ιστορία και πορεία μέσα στο χρόνο. Ίσως όμως είναι δύσκολο να μάθουμε αρκετά πράγματα για το παρελθόν της, καθότι σχεδόν όλοι οι ηλικιωμένοι που θα είχαν πολλά να μας διηγηθούν, έχουν φύγει από τη Ζωή. Τα τελευταία χρόνια τα περισσότερα σπίτια έχουν επισκευαστεί ενώ ο Σύλλογος σε συνεργασία με το Δήμο Εξωμβούργου καταβάλουν σημαντική προσπάθεια για την επισκευή του παλαιού Ελαιοτριβείου του Χωριού, σήμα κατατεθέν πλάι στο πέτρινο γεφύρι.
Κάντε κλικ εδώ για να δείτε περισσότερες φωτογραφίες από την Περάστρα.
Μοναστήρια
Μοναστήρια
Τα Μοναστήρια αν και ακατοίκητο χωριό έχει γίνει πολύ γνωστό χάρη στη μοναδικά σωζόμενη αρχιτεκτονική του. Ιδιαίτερα γνωστό και έξω από τα πλαίσια της Τήνου, έγινε έπειτα από την αξιόλογη έκθεση- ανάδειξη του εικαστικού κ. Κώστα Τσόκλη.
Το τελευταίο σπίτι έκλεισε στα μέσα της δεκαετίας του 1970 και μόνο η Εκκλησία του, ο άγιος Ιωσήφ, συντηρείται μέχρι και σήμερα. Εκτός από τη σπουδαία σωζόμενη αρχιτεκτονική των ερειπωμένων σπιτιών, αξιόλογα είναι επίσης: ο παλιός δρόμος που ενώνει το χωριό με την Περάστρα, η πηγή του χωριού δίπλα στο δρόμο και οι περίτεχνοι περιστερώνες βόρεια του χωριού πλάι στη λαγκαδιά.
Το τελευταίο σπίτι έκλεισε στα μέσα της δεκαετίας του 1970 και μόνο η Εκκλησία του, ο άγιος Ιωσήφ, συντηρείται μέχρι και σήμερα. Εκτός από τη σπουδαία σωζόμενη αρχιτεκτονική των ερειπωμένων σπιτιών, αξιόλογα είναι επίσης: ο παλιός δρόμος που ενώνει το χωριό με την Περάστρα, η πηγή του χωριού δίπλα στο δρόμο και οι περίτεχνοι περιστερώνες βόρεια του χωριού πλάι στη λαγκαδιά.
Σπηλιά
Παναγία Σπηλιώτισσα
Για το ερειπωμένο χωριό της Σπηλιάς δυστυχώς δεν ξέρουμε πολλά πέρα από μερικούς θρύλους που διηγούνται ορισμένοι ηλικιωμένοι κάτοικοι της Κώμης. Υπάρχουν όμως ορισμένα ιστορικά στοιχεία τα οποία κατόπιν έρευνας παρουσίασε ο Π. Μάρκος Φώσκολος σε εκδήλωση του Συλλόγου στην Κώμη και αφορούν την περίοδο όπου πολλές Τηνιακές γυναίκες έφευγαν για να δουλέψουν ως παραμάνες στην Πόλη (Κωνσταντινούπολη).Στην περιοχή σώζονται ακόμα λιγοστά ερείπια από τα σπίτια του χωριού και λίγο πιο πάνω είναι χτισμένο το ξωκλήσι της Παναγίας της Σπηλιώτισας. Από τον βράχο πλάι στον οποίο είναι χτισμένο το ξωκκλήσι, πηγάζει δεδομένης ποιότητας νερό, το οποίο τροφοδοτεί τρεις βρύσες της Κώμης: Η μία βρίσκεται έξω από τον Αγ. Ιωάννη στην Μέσα Κώμη, η άλλη έξω από την εκκλησία της Παναγίας στην κάτω Κώμη και η τρίτη στο Κέντρο του χωριού, λίγα μέτρα μακριά απ' το δημοτικό σχολείο (το οποίο τροφοδοτούνταν επίσης με νερό από την πηγή της Σπηλιάς κατά την λειτουργία του) .
Όλη η λαγκαδιά από τη Μεσιανή μέχρι τη Σπηλιά, είναι στολισμένη με μοναδικούς περίτεχνους Περιστερώνες, πλούσια βλάστηση από μυρτιές, ελιές, ιτιές, βελανιδιές και άλλα. Τα σημάδια της ζωής των περασμένων εποχών είναι και εδώ πολλά και διάσπαρτα στο τοπίο. Αξιόλογο πρέπει να ήταν και το δίκτυο των ινταγών (αυλάκια νερού) όπου μαζί με τα γεωγραφικά χαρίσματα του χωριού θα πρέπει να το έκαναν ένα πολύ ιδιαίτερα όμορφο τόπο, συγκρίσιμο σε ομορφιά και με τον Λάζαρο που ήταν κτισμένος πιο πάνω από την Λαγκαδιά της Περάστρας. Αξίζει να σημειωθεί, ότι τόσο ο Λάζαρος όσο και η Σπηλιά, ήταν τόποι που κατά τους θρύλους σύχναζαν Αγγελούδες και άλλα αερικά της λαϊκής μας παράδοσης.
Κάντε κλικ εδώ για να δείτε φωτογραφίες από την περιοχή της σπηλιάς και τον παλιό οικισμό.
Όλη η λαγκαδιά από τη Μεσιανή μέχρι τη Σπηλιά, είναι στολισμένη με μοναδικούς περίτεχνους Περιστερώνες, πλούσια βλάστηση από μυρτιές, ελιές, ιτιές, βελανιδιές και άλλα. Τα σημάδια της ζωής των περασμένων εποχών είναι και εδώ πολλά και διάσπαρτα στο τοπίο. Αξιόλογο πρέπει να ήταν και το δίκτυο των ινταγών (αυλάκια νερού) όπου μαζί με τα γεωγραφικά χαρίσματα του χωριού θα πρέπει να το έκαναν ένα πολύ ιδιαίτερα όμορφο τόπο, συγκρίσιμο σε ομορφιά και με τον Λάζαρο που ήταν κτισμένος πιο πάνω από την Λαγκαδιά της Περάστρας. Αξίζει να σημειωθεί, ότι τόσο ο Λάζαρος όσο και η Σπηλιά, ήταν τόποι που κατά τους θρύλους σύχναζαν Αγγελούδες και άλλα αερικά της λαϊκής μας παράδοσης.
Κάντε κλικ εδώ για να δείτε φωτογραφίες από την περιοχή της σπηλιάς και τον παλιό οικισμό.
Κολυμπήθρα
Κολυμπήθρα
Η παραλία της Κολυμπήθρας δεν ήταν πάντα τόσο γνωστή. Άλλοτε ντόπιοι μόνο σύχναζαν εδώ. Από το πανηγύρι του Αγίου Φυλάκτου και μέχρι αυτό της Λουριανής, πάντα θα έβρισκες κάποιον να απολαμβάνει την ησυχιά. Αγρότες να πηγαινοέρχονται στα χωράφια και να οδηγούν πρόβατα ή αγελάδες όταν αυτά "καθάριζαν" κάποιο "σκαλί". Παραθεριστές ουσιαστικά δεν υπήρχαν, παρά μόνο περιστασιακά για να ρίξουν μια βουτιά. Μόνο την περίοδο του Ιούνη, αφού έκλειναν τα σχολία, έρχονταν οι "Φρέρ'δες" μαζί με παιδιά στις κατασκηνώσεις τους.
Από αφηγήσεις των παλαιότερων ξέρουμε ότι στην Κολυμπήθρα κάποτε έρχονταν τα λαθραία. Βασικά προϊόντα που ξέφευγαν φορολόγησης.
Αρκετές βάρκες ντόπιων ήταν ακουμπισμένες στην αμμουδιά. Θυμάμαι πάντα τον πανικό του ξαφνικού βοριά. Όταν οι ιδιοκτήτες έτρεχαν να σώσουν τις βάρκες τους από το κύμα.
Παραδίπλα η μεγάλη αμμουδιά που στα μάτια των ντόπιων φαντάζει αποκρουστική. Αιτία ο προ χρόνων πνιγμός δύο παιδιών από την Περάστρα. Σήμερα ακόμη ακούγεται ότι η παραλία έχει "ρεύματα". Οι ίδιοι οι ντόπιοι την απέφευγαν συστηματικά. Πλέον την επισκέπτονται αρκετοί τους καλοκαιρινούς μήνες αφού η μικρή παραλία της Κολυμπήθρας τότε είναι ασφυκτικά γεμάτη.
Άλλη ανάμνηση απ' την Κολυμπήθρα είναι οι βουτιές από τον "Θεό" τις ελάχιστες μέρες νηνεμίας σφηνωμένες μέσα στα μελτέμια του Ιουλίου και του Αυγούστου. Άγνωστο πως προέκυψε το τοπωνύμιο. Οι ντόπιοι από πάντα το ονόμαζαν "Χοντρό Γκρεμνό" και πήγαιναν εκεί με τους βοριάδες για να μαζέψουν τα ξύλα που ξέβραζε η θάλασσα η αν ήταν ακόμη πιο τυχεροί να βρουν κανένα βαρέλι από πετρέλαιο. Μερικές φορές και αυτό μισογεμάτο.
Η Κολυμπήθρα των αρχών της δεκαετίας του '90 που πρόλαβα ήταν ακόμη και των πέντε αισθήσεων. Ένας σωρός άμμου κολλημένος στα πόδια. Μια ποσότητα θαλασσινού νερού στο στομάχι από τις βουτιές. Η θέα του ατάραχου Δράκου σε σχήμα νησιού. Ο ήχος του φλοίσβου. Μια ανακατωμένη μυρωδιά ιωδίου, και φρεσκοκαθαρισμένου αγγουριού...
Κάντε κλικ εδώ για περισσότερες φωτογραφίες από την Κολυμπήθρα.
Από αφηγήσεις των παλαιότερων ξέρουμε ότι στην Κολυμπήθρα κάποτε έρχονταν τα λαθραία. Βασικά προϊόντα που ξέφευγαν φορολόγησης.
Αρκετές βάρκες ντόπιων ήταν ακουμπισμένες στην αμμουδιά. Θυμάμαι πάντα τον πανικό του ξαφνικού βοριά. Όταν οι ιδιοκτήτες έτρεχαν να σώσουν τις βάρκες τους από το κύμα.
Παραδίπλα η μεγάλη αμμουδιά που στα μάτια των ντόπιων φαντάζει αποκρουστική. Αιτία ο προ χρόνων πνιγμός δύο παιδιών από την Περάστρα. Σήμερα ακόμη ακούγεται ότι η παραλία έχει "ρεύματα". Οι ίδιοι οι ντόπιοι την απέφευγαν συστηματικά. Πλέον την επισκέπτονται αρκετοί τους καλοκαιρινούς μήνες αφού η μικρή παραλία της Κολυμπήθρας τότε είναι ασφυκτικά γεμάτη.
Άλλη ανάμνηση απ' την Κολυμπήθρα είναι οι βουτιές από τον "Θεό" τις ελάχιστες μέρες νηνεμίας σφηνωμένες μέσα στα μελτέμια του Ιουλίου και του Αυγούστου. Άγνωστο πως προέκυψε το τοπωνύμιο. Οι ντόπιοι από πάντα το ονόμαζαν "Χοντρό Γκρεμνό" και πήγαιναν εκεί με τους βοριάδες για να μαζέψουν τα ξύλα που ξέβραζε η θάλασσα η αν ήταν ακόμη πιο τυχεροί να βρουν κανένα βαρέλι από πετρέλαιο. Μερικές φορές και αυτό μισογεμάτο.
Η Κολυμπήθρα των αρχών της δεκαετίας του '90 που πρόλαβα ήταν ακόμη και των πέντε αισθήσεων. Ένας σωρός άμμου κολλημένος στα πόδια. Μια ποσότητα θαλασσινού νερού στο στομάχι από τις βουτιές. Η θέα του ατάραχου Δράκου σε σχήμα νησιού. Ο ήχος του φλοίσβου. Μια ανακατωμένη μυρωδιά ιωδίου, και φρεσκοκαθαρισμένου αγγουριού...
Κάντε κλικ εδώ για περισσότερες φωτογραφίες από την Κολυμπήθρα.
Λάζαρος
Αγία Άννα - Λάζαρος
Αν αγαπάς το νησί φυσικά το περπατάς, άλλος τρόπος δεν υπάρχει για να το γνωρίσεις, και πώς ακόμα να καταλάβεις τη λογική που είναι χτισμένο ένα χωριό αν δεν ξέρεις που είναι οι πηγές του, από που το δροσίζει ο βοριάς και πώς λιάζεται τον χειμώνα. Περπατώντας από χωριό σε χωριό μέσα από τους παλιούς δρόμους (μονοπάτια σήμερα) αρχίζεις να βιώνεις αυτά τα γνωστά αλλά και τόσο άγνωστα μέρη. Αρχίζει ο τόπος σιγά σιγά να σου ξεδιπλώνει τα μυστικά του, την ιστορία του, την ταυτότητα του και να σου χαρίζει εικόνες απαράμιλλης ομορφιάς, που είναι για τα μάτια των λίγων.
Όσοι έχουν περάσει φθινόπωρο, χειμώνα ή άνοιξη από το Λάζαρο καταλαβαίνουν ότι η φυσική ομορφιά του τοπίου γύρω από τον ερειπωμένο μεσαιωνικό οικισμό είναι σπάνια. Τα νερά του ποταμού, οι δύο μικροί καταρράκτες, το ξωκλήσι της Αγίας Άννας, ο καλοστρωμένος με τις παλιές μεγάλες πλάκες δρόμος, η ακουστική του χώρου, τα περάσματα κάτω από της βελανιδιές, τα τόξα των παλιών σπιτιών που ταξιδεύουν μέσα στους αιώνες..
Ο Λάζαρος είναι ένα άγνωστο ερειπωμένο χωριό για το οποίο δεν έχουμε πια καμία προφορική μαρτυρία για το παρελθόν του. Σε έγγραφα της καθολικής αρχιεπισκοπής αναφέρεται ως ενορία περίπου τον 16 αιώνα (?) και μάλιστα υπάρχουν και ονόματα των κατοίκων του. Ακόμα έχει ακουστεί ότι πιθανότατα στην αρχαιότητα υπήρχε το ιερό κάποιου δαίμονα Καλισταγόρα. Οι πιο παλιοί έλεγαν ότι είναι μέρος που βγαίνουν οι αγελούδες. Οι ουρσουλίνες κάποτε πήγαιναν εκεί τις μαθήτριες για περίπατο. Σκόρπια πράγματα γνωρίζουμε και γι αυτό τον τόπο.
Το σίγουρο είναι ότι ο Λάζαρος σήμερα έχει γίνει γνωστός για το καταπληκτικό μονοπάτι που περνάει από τη Περάστρα και πάει προς τα Λουτρά. Πριν γίνει ο αμαξωτός αυτό το μονοπάτι ήταν ο κεντρικός δρόμος που οδηγούσε από τα κάτω μέρη στη Χώρα. Οι λειασμένες πέτρες του μετράνε περιπατητές αιώνων όταν πιθανότατα κάποιες από αυτές να βρίσκονται εκεί από την αρχαιότητα.
Για το Λάζαρο δεν μπορεί κανείς να λέει λόγια, ο Λάζαρος και οι περιοχές του, αποκαλύπτονται με περπάτημα και σίγουρα σε αποζημιώνουν με την ομορφιά τους.
Κάντε κλικ εδώ για περισσότερες φωτογραφίες από το Λάζαρο.
Όσοι έχουν περάσει φθινόπωρο, χειμώνα ή άνοιξη από το Λάζαρο καταλαβαίνουν ότι η φυσική ομορφιά του τοπίου γύρω από τον ερειπωμένο μεσαιωνικό οικισμό είναι σπάνια. Τα νερά του ποταμού, οι δύο μικροί καταρράκτες, το ξωκλήσι της Αγίας Άννας, ο καλοστρωμένος με τις παλιές μεγάλες πλάκες δρόμος, η ακουστική του χώρου, τα περάσματα κάτω από της βελανιδιές, τα τόξα των παλιών σπιτιών που ταξιδεύουν μέσα στους αιώνες..
Ο Λάζαρος είναι ένα άγνωστο ερειπωμένο χωριό για το οποίο δεν έχουμε πια καμία προφορική μαρτυρία για το παρελθόν του. Σε έγγραφα της καθολικής αρχιεπισκοπής αναφέρεται ως ενορία περίπου τον 16 αιώνα (?) και μάλιστα υπάρχουν και ονόματα των κατοίκων του. Ακόμα έχει ακουστεί ότι πιθανότατα στην αρχαιότητα υπήρχε το ιερό κάποιου δαίμονα Καλισταγόρα. Οι πιο παλιοί έλεγαν ότι είναι μέρος που βγαίνουν οι αγελούδες. Οι ουρσουλίνες κάποτε πήγαιναν εκεί τις μαθήτριες για περίπατο. Σκόρπια πράγματα γνωρίζουμε και γι αυτό τον τόπο.
Το σίγουρο είναι ότι ο Λάζαρος σήμερα έχει γίνει γνωστός για το καταπληκτικό μονοπάτι που περνάει από τη Περάστρα και πάει προς τα Λουτρά. Πριν γίνει ο αμαξωτός αυτό το μονοπάτι ήταν ο κεντρικός δρόμος που οδηγούσε από τα κάτω μέρη στη Χώρα. Οι λειασμένες πέτρες του μετράνε περιπατητές αιώνων όταν πιθανότατα κάποιες από αυτές να βρίσκονται εκεί από την αρχαιότητα.
Για το Λάζαρο δεν μπορεί κανείς να λέει λόγια, ο Λάζαρος και οι περιοχές του, αποκαλύπτονται με περπάτημα και σίγουρα σε αποζημιώνουν με την ομορφιά τους.
Κάντε κλικ εδώ για περισσότερες φωτογραφίες από το Λάζαρο.
